سرگذشت حضرت یونس (ع)
167 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

به نام خدا

یونس (ع) در قرآن

در قرآن نزدیک بیست آیه دربارة یونس پیامبر (ع) آمده و ما خلاصه ای از مطالب آیات یاد شده را بیان می کنیم:

در آیه 163 و 165 از سوره نساء خداوند می فرماید: یونس (ع) از جمله پیامبرانی است که ما به او وحی کردیم برای اینکه مردم را انذار ( هشدار از دوزخ و گناه) و بشارت ( مژده به پاداش اخروی) دهد تا حجت بر مردم تمام گردد و دیگر برای آنان عذری باقی نماند.

حضرت یونس (ع)، از جمله پیامبرانی است که خداوند او را شخصیت برتر مردم زمان خود ( انعام، آیه 86) و برگزیده ( همان سوره، آیه 87) و هدایت یافتة خود قرار داده ( همان، آیه 87و 88و 90) و به او کتاب و حکم ( حکمت) و نبوّت عطا کرده و راه مستقیم او را شایسته پیروی برای مثل پیامبر اسلام (ص) دانسته.( انعام، 86و 89و 90).

 در سورة یونس (ع)، (آیه 98) بیان شده که عذاب ذلت بار دنیوی از قوم یونس به دلیل ایمان آوردن آنان برداشته شد.

خداوند در آیه 87 و 88 از سورة انبیاء می فرماید: ( ای پیامبر (ص)!) از صاحب ماهی (یونس) (ع) یاد کن، آنگاه که خشمگین از میان مردم خود رفت و پنداشت که ما هرگز بر او تنگ نمی گیریم. پس درون تاریکیها ندا (دعا) سر داد که معبودی جز خدا نیست. پاک و منزّهی تو. به راستی من از ستمکاران ( به خود) هستم پس ما دعایش را اجابت کردیم و او را از اندوه نجات دادیم و مؤمنان را چنین نجات می دهیم.

از ویژگیهایی دیگر یونس (ع) که در آیه 90 همین سوره آمده، پیشی گرفتن آن حضرت درکارهای نیک و عبادت و دعا همراه با بیم و امید و خشوع در برابر خدا می باشد.

در سورة «صافات» از آیه 139 تا 148، سرگذشت یونس (ع) بدین شکل تشریح شده که او فرستاده خدا بود. از قوم خود گریخت و سوار کشتی شد. قرعه به نام او در آمد و او را به دریا انداختند. ماهی بزرگی او را بلعید و او خود را سرزنش می کرد و اگر از تسبیح گویان خدا نبود تا روز قیامت در شکم ماهی می ماند ولی خدا او را در حال ناخوشی به خشکی و ساحل آورد و بوته کدویی بر او رویاند. سرانجام خداوند او را به سوی صد هزار نفر یا بیشتر فرستاد و آنان به یونس (ع) ایمان آوردند و عمر خود را سپری کردند.

خداوند در سوره قلم از آیه 48 تا 50 خطاب به پیامبر اسلام (ص) می فرماید: بر حکم خدا صبر پیشه ساز و مانند یونس (ع) مباش که خدایش را ندا داد و غمگین بود و اگر رحمت پروردگارش به او نرسیده بود، قطعاً سرزنش شده و به صحرا افکنده می شد.

سرگذشت یونس(ع)

آری حضرت یونس (ع) در 30 سالگی به نینوا رفت و 33 تبلیغ کرد و تنها دو نفر به نام روبیل (عالم) و ملیخا (عابد) دعوت او را پذیرفتند و ایمان آوردند.

یونس (ع) از ایمان نیاوردن مردم به خدا و اجابت نکردن دعوت او خسته شدو در حق آنان به پیشنهاد آن شخص عابد نفرین کرد و قوم خود را ترک نمود و به سوی دریای قلزم رفت. مردم پس از ظاهر شدن آثار عذاب به دعوت روبیل (عالم) روی به بیابان آورده و با ایمان به خدا توبه کردند و خداوند عذاب را از آنان برداشت و یونس (ع) را گرفتار شکم ماهی نمود.

مشروح سرگذشت یونس (ع) را کتابهای تفسیر و قصص الأنبیاء آورده اند ( بحار الانوار، تاریخ انبیاء، ج 14، ص 481) ولی ما چند مطلب را از آن سرگذشت به صورت فشرده ذکر می کنیم:

1- پیامبر اسلام (ص) و امام صادق (ع) همواره یادی از غفلت و اشتباه یک لحظه ای حضرت یونس (ع) کرده و در پیشگاه خدا عرض می کردند: « إلهی -رَبِّ -لاتَکِلنی إلا نَفسی طَرفَةَ عَینٍ أبَداً». ( خدایا! من را لحظه ای به خود وا مگذار).

2- رسول خدا (ص) فرمود: در دعای یونس (ع) از خدا نامی برده شده که هر کسی آن را ذکر نماید دعایش مستجاب می شود.

3- امام صادق (ع): دو رکعت نماز غفیله بخوانید تا غم و اندوه شما برطرف شود.

4- بر اساس روایتی از پیامبر (ص)، دعای یونس (ع) هم برای او و هم برای تمام مؤمنان است.

5- امام علی (ع) فرمود: یونس (ع) 30 ساله به نینوا رفت و 33 تبلیغ کرد ولی صبر او اندک بود و در حق قوم خود نفرین کرد.

6- امام باقر (ع) فرمود: مدت ترک و قهر یونس (ع) از قوم خود چهار هفته بود: 7روز رفتن تا دریای قلزم ( سرخ)، 7 روز در شکم ماهی، 7 روز زیر برگ کدو و 7 روز در بازگشت.

7- یک یهودی از حضرت علی (ع) پرسید کدام زندان بود که زندانی خود را به سفر برد و او را گردش داد که حضرت پس از جواب دادن فرمود: یونس (ع) هنگام چرخیدن در دریاهای گوناگون صدایی شنید و دربارة آن سؤال کرد. فرشته الهی به او گفت: این صدای قارون است که همچنان در قعر زمین به سوی دوزخ پایین می رود و چون قارون از صدای یونس (ع) پرسید، مأمورالهی جواب داد این ندا از یونس (ع) است و خود آن حضرت در جواب قارون گفت: « أناَ المُذنب الخاطِئ: منم گناهکار خطاکار.

8- امام صادق: علت اینکه خدا قوم یونس را عذاب نکرد، توبه آنان بود و خدا می دانست ولی به یونس (ع) نگفت تا او در شکم ماهی فراغتی برای عبادت بیشتر پیدا کرده و فزونتر مشمول کرامت و ثواب خدا گردد.

9- ابن مسعود: اهل نینوا، مظالم و بدهکاریها و حتی سنگ بناهای غصبی را به صاحبان حق برگرداندند و لذا توبه آنان پذیرفته شد.

10- طبق نقلی از علمای گذشته، دعای قوم یونس برای نجات خود این عبارت بوده: یا حَیُّ! حینَ لا حَیّ و یا حَیُّ مُحیی اَلموتی و یا حَیُّ لا إلهَ الاّ أنت.

11- مثنوی دربارة گرفتار شدن یونس (ع) به شکم ماهی می گوید:

گفت پیامبر (ص) که معراج مرا نیست بر معراج یونس (ع) إجتَبی.

آنِ من بالا و آنِ او نشیب ز آن.

قرب حق برون است از حبیب.

قرب نه بالا، نه پستی رفتن است.

قرب حق از حبس رستن است.

12- امام باقر (ع): ظلمات در آیه. ظلمت شب، ظلمت شکم ماهی و ظلمت دریا است.

عُرَفاء ظلمت غفلت را هم افزوده اند و به همین مناسبت بر مداومت به ذکر و دعای یونسیه در سجده سفارش نموده اند ( حداقل، چهل مرتبه در هر روز).

13- حضرت یونس 800 سال قبل از میلاد مسیح (ع)می زیسته و فرزند « مَتّی» از پرهیزکاران و همسایگان حضرت داود در بهشت است.

14- کتاب آسمانی یونس (ع) همان تورات و مرکز تبلیغ او نینوای عراق بوده و هم اکنون مسجدی در موصل عراق می باشد که مرقد آن حضرت در آن مسجد واقع شده است.

15- سرگذشت یونس (ع) در کتاب تورات هم با تحریفهایی آمده. ( تفسیر المیزان و تفسیر نمونه).

16- در ذیل آیه 142 از سورة صافّات مرحوم طبرسی در مجمع البیان نقل می کند که گفته شده: خداوند به ماهی وحی کرد که من بندة خود را رزق تو قرار ندادم ولی شکم تو را محل سجده و عبادت برای او قرار دادم. مبادا استخوانی از او بشکنی و پوست او را مخدوش و مجروح سازی. در تفسیر فخر رازی و برهان بر اساس روایتی نقل شده که خدا به ماهی وحی نمود: استخوان او را نشکن و پیوندی از او قطع مکن.

17- لا إلَهَ إلّا الله سُبحانَکَ إنّی کُنتُ مِنَ الظّالِمینَ. گفته شده در این ذکر و دعای یونس(ع)، اسم اعظم خدا آمده. باید توجه داشت که اگر کسی اسم اعظم را با تمام وجود یاد کرد،(مانند فردی که در حال غرق شدن در دریا می باشد) خواسته اش برآورده می شود و اسم اعظم تنها یک ورد زبانی نیست.

تاریخ تنظیم: 9 دی ماه 1396

استفاده از مطالب فوق به شرط ذکر منبع و نویسنده بلا مانع می باشد

 از زبان استاد مصطفی پاینده

خلاصه دو سخنرانی در جمع طلاب رودان در سال 1395