شناسنامه های خدا و شناسنامه قرآن
26 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

 شناسنامه های خدا و شناسنامه قرآن

یا

تفسیرکوتاه سوره حمد، نباء، توحید و آیة الکرسی

بسم الله الرحمن الرحیم

شناسنامه قرآن

سوره حمد

توحید: از کتابهای تفسیر استفاده می شود که تمام قرآن در سوره «حمد»خلاصه شده زیرا در این سوره اسماء خدا مثل«الله»و«رحمن»وصفات خدا مانند«رحیم»، «ربّ»و«مالک»ذکرشده ونزدیک یک سوم قرآن درباره خدا، اسماء، صفات، افعال وعبادت خدا (توحیدذاتی، صفاتی، ربوبی، افعالی وعبادی و. . . )می باشد.

آفرینش: در این سوره «ربً العالمین»آمده واین اشاره به تمام مخلوقاتی می کند که درقرآن آمده وآفرینش وربوبیت وتدبیروبقای آنها از سوی خدا می باشد مانند انسان، زمین، آسمانها، دریاها، حیوانات، گیاهان و. . .

قیامت: «مالک یوم الدین»گویای امر قیامت ومعاد وبروز مالکیت مطلق و قدرت او درآن روز بوده وکمتر از یک سوم قرآن درباره «آخرت»، «معاد»، «قیامت»، «جهنم»، «بهشت»، مراحل «قیامت»(میزان، صراط، حسابرسی اعمال و. . . )و دیگر مباحث مرتبط به آنها است.

نبوت: راه مستقیم ودین توحید، برنامه فکری وعملی وعبادی تمام پیامبران واولیای الهی (نساء، 69) است که خداوند این راه ورسم را به آنان تفضل ووحی (انِعام)کرده و هدایت انسانها در گرو پیمودن راه آنان و پرهیز از اندیشه، رفتار وخصلتهای شیاطین انسی وجنی، طاغوتها، مستکبران، کافران وظالمان (مغضوبان خداوگمراهان) می باشد.

بخش زیادی از آیات قرآن درباره سرگذشت پیامبران و خاتم الانبیاء(ص)و مومنان و کافران و جبهه گیری انبیاءدر برابر دشمنان خدا، دعوت پیامبران به عبادت خدا ودیگر مباحث مرتبط است.

  شناسنامه های خدا

1-سوره توحید: در بعضی از احادیث از پیامبر اسلام (ص) نقل شده که تلاوت سوره «قل هو الله احد»، ثواب یک سوم قرآن را دارد. شاید علت آن باشد که یک سوم قرآن درباره اسماء، صفات و افعال خدا و منزه بودن او از فرزند، همسروشریک وهمتا داشتن (منزه از مثل موجودات محدود) است (ولم یکن له کفواًاحد).

فخر رازی می گوید: همۀصفات خدا به دوچیز برمیگردد: بی نیازی او ونیاز دیگران به او(الله الصمد).

2-آیةالکرسی (آیه 255از سوره بقره)

«آیه الکرسی»به فرموده پیامبر اکرم (ص)اوج و قله قرآن است و دارای 50کلمه است که در هرکدام از آنها یک برکت می باشدو هرکسی آن راپس از هرنماز واجب بخواندهمچون مجاهدان تا سر حد شهادت در رکاب انبیاء قلمداد می گردد. دراین آیه نزدیک 18صفت وفعل برای خدا آمده مانند «الله»(نفی الوهیت از غیراو)، «حَیّ»، «قَیّوم»، «مالکیت وحاکمیت مطلق»(برتمام هستی)، «احاطه علمی»(برتمام موجودات)، «عَلیّ»، «عَظیم»و«شفیع مستقل»(شفاعت پیامبران وامامان (ع) با اذن خدااست). مرحوم ملاصدرا در کتاب «اسفار» و علامه طباطبایی در المیزان می گویند: «قَیّوم» یعنی موجود بالذات که تمام موجودات ممکن پیدایش و بقای مستمر خود را از او می گیرند و این صفت بسیاری از صفات دیگر را هم در بر میگیرد یعنی تعداد زیادی از صفات خدا به «قَیّوم» بر می گردد.

3-آیات آخر سوره حشر

برای خدا، 18 اسم، صفت و ویژگی در سه آیه آخر سوره حشر ذکر شده مانند: «الله»(نفی الوهیت از غیر او)، عالم به غیب و شهادت، رحمن، رحیم، حاکم بر هستی، پاک و منزه، منشا سلامتی و ایمنی، عزیز، قهار و غالب؛ شایسته بزرگی، خالق، پدید آورنده، صورت بخش موجودات، دارای اسمای حسنی، تسبیح گویی تمام اشیا برای او و مقتدر و حکیم. . .

بر اساس بعضی از احادیث نبوی، اسماو صفات خدا 99 عدد می باشد که شیعه و سنی آن را نقل کرده اند ولی مرحوم علامه طباطبایی در ذیل آیه 180 سوره اعراف می فرماید: در این حدیث، پیامبر اسلام (ص) در مقام بیان حصر و توقیفی بودن اسماء خدا نیست و در قرآن 127 (یا 145 ) صفت ذکر شده و در احادیث و دعا ها بیشتر از این آمده و «اسمای حسنی» چون که به «الف و لام» زینت یافته است، مفید عموم است یعنی اسماء و صفات خدا بیشتر از آنچه در حدیث مذکور و قرآن ذکر شده، می باشد. در احادیث آمده که امامان معصوم (ع) هم از مصادیق و مظاهر اسمای حسنای خدا هستند. (در ذیل آیه 180 از سوره اعراف که به دعا کردن از راه توسل جستن به اسماء حسنای الهی اشاره می کند).

راه شناخت خدا:

در آیه 164 از سوره بقره به شناخت خدا-از راه تفکر در آفرینش آسمان ها و زمین، گردش شب و روز، حرکت کشتی ها در دریا ها و منافع آنها برای مردم (حمل و نقل دریایی و جابجایی انسان ها و اموال تجاری )، نزول باران و آب از آسمان، حیات (آبادانی زمین )زمین و پیدایش حیوانات با آب، وزش باد و حرکت ابرها در فضا-اشاره شده و در حقیقت 9 دلیل برهانی و عقلی برای معرفت و پی بردن به وجود و تدبیر ربوبی خدا در نظام آفرینش ذکر گشته است. مناجات پیامبر اسلام (ص) در قرآن:

هنگامی که آیات 191 تا195 در آخر سوره آل عمران بر پیامبر اکرم (ص) نازل شد. آن حضرت آنقدر گریستند که اشک هایش بر محل سجده و لباسش جریان یافت و چون از آن حضرت سبب را پرسیدند، پیامبر (ص) فرمودند: دیشب آیات یاد شده بر من نازل شد و از آن پس آن حضرت و امام علی (ع) همواره در وقت سحر با نگاه به آسمان و تفکر در خلقت(1)، آیات مذکور را تلاوت کرده و با خدا مناجات و رازو نیاز می کردند. امام صادق(ع) می فرماید: هر کسی کلمه «ربً» را پنج بار -آن گونه که در آخر آل عمران آمده- بگوید، دعایش مستجاب می شود. زیرا در آیه 195 خداوند می فرماید: «فاستجاب لهم ربّهم. . . ». از آیه 190 و 191 این سوره استفاده می شود که انسان می تواند از راه مطالعه و تفکر در آفرینش آسمانها، زمین و گردش شب و روز به شناخت خدا و هدف خلقت (معاد) پی برده و همواره به یاد خدا و آخرت باشد. در این دو آیه به اهمیت خرد ورزی و نقش عقل در جهان بینی الهی اشاره شده است.

در این آیات، پیامبر اسلام (ص) در پیشگاه خدا عرض می کند: پروردگارا! تو جهان را بیهوده نیافریدی. ما را از عذاب دوزخ نجات ده وگرنه خوار می گردیم. پروردگارا!ما در پی دعوت منادی توحید (پیامبر اسلام) ایمان آوردیم. ما را بیامرز و گناهان ما را ببخش و ما را با ابرار محشور فرما و آنچه به پیامبران مژده دادی به ما هم عطا فرما. (حفظ و تلاوت دو آیه از آخر سوره بقره پس از نماز عشاء فراموش نشود).

1- پیامبر اسلام (ص) در 3 حدیث مختلف فرمود: یک برهه از زمان (ساعت) اندیشیدن بهتر از عبادت در یک شب؛ از یک سال و یا از 60 سال است. مرحوم فیض کاشانی: اختلاف در این احادیث اشاره به مراتب تفکر می باشد.

سوره نباُ

امام صادق (ع)فرمود: هر کسی تلاوت سوره «نبا» را به مدت یک سال تداوم بخشد، خداوند تشرف به حج را نصیب او می گرداند.

سوره «نبا » دارای چند بخش است:

1-در پنج آیه اول، سخن از پرسشهای انکار آمیز کافران و مشرکان درباره قیامت (نبا عظیم ) و معاد است و یادآوری شده که پندار آنان کاملا نادرست و مردود بوده و آنان با مردن و پس از مرگ خواهند دانست که امر قیامت و معاد جدی می باشد.

2-از آیه 6 تا 16، به آفرینش -زمین جهت آسایش، پیدایش کوهها برای حفظ زمین از زلزله، آفرینش زن و مرد (برای آرامش یکدیگر)، قرار دادن شب به عنوان پوشش و خواب برای آرامش، قرار دادن روز برای تامین معیشت و زندگی مادی، آفرینش مستحکم آسمانها، قرار دادن خورشید فروزان و نزول آب فراوان از ابرهای فشرده برای رویش محصولات و مواد غذایی (حبوبات، سبزیها و میوه های درختان)-اشاره گشته و به فرموده علامه طباطبایی این آیات به آفرینش دنیا و جهان مادی اشاره کرده و برای اثبات قیامت و مراحل آن (بهشت و جهنم )می باشد. در حقیقت این 10 آیه برای بیان هدف خلقت و اثبات معاد و قیامت برای انسانهایی است که می خواهند به خدا و هدف آفرینش پی برده و ایمان بیاورند(نه کافران معاند).

3-از آیه 17 تا 21 درباره قیامت و بعضی از رویدادهاو مراحل آن است.

4-از آیه 22 تا 26 از جهنم و عذاب انسانهای سرکش و ظالم با آشامیدنیهای سوزان و آلوده برای همیشه، سخن به میان آمده.

5- آیات قسمت آخر، درباره برخورداری پارسایان و متقیان از نعمت های بهشتی و بعضی دیگر از رخدادهای صحنه قیامت می باشد

  آراستگی، نظافت و پرهیز از اسراف

((ای فرزندان آدم هنگام نماز خود را (با بوی خوش و پاکیزگی لباس و بدن) آراسته کنید و بخورید و بیاشامید ولی اسراف نکنید که خداوند اسراف کاران را دوست ندارد. ))(اعراف، 31).

در این آیه به پرهیز از غذای حرام و زیان آور ومنع دور ریختن مواد خوراکی ، اشاره شده است.

برای اطلاع بیشتر به تفاسیر مجمع البیان، تفسیر المیزان، تفسیر صافی، التحریر و التنویر، تفسیر یک جلدی مبین و نور، توحید صدوق، صحیح مسلم و تفسیر فخر رازی در ذیل سوره حمد، آیه الکرسی، سوره توحید، آیه 180 سوره اعراف، آیات آخر سوره آل عمران و سوره «نباء» مراجعه فرمایید.

گزینش بعضی ازآیات وسوره های قرآن برای حفظ کردن و تجزیه و ترکیب در نیم سال اول 1397- حوزه علمیه رودان

مصطفی پاینده، آذر ماه 1397